Nội dung chính
Tôi nên cho con ăn gì để giúp tăng cân?
Đây là câu hỏi rất nhiều cha mẹ đặt ra khi con tăng cân chậm.
Thực tế, không có một thực đơn duy nhất phù hợp với tất cả trẻ em. Nhu cầu dinh dưỡng của mỗi trẻ khác nhau tùy theo tuổi, cân nặng, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe.
Điều quan trọng không phải là sao chép một thực đơn mẫu, mà là hiểu mỗi giai đoạn phát triển cần gì để xây dựng bữa ăn phù hợp. Khi trẻ được cung cấp đủ năng lượng, đủ protein và các vi chất quan trọng trong thời gian dài, cơ thể sẽ có điều kiện tăng cân khỏe mạnh.
Trẻ từ 6–12 tháng: Sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng chính
Trong giai đoạn này, sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn cung cấp phần lớn năng lượng cho trẻ. Tuy nhiên, từ khoảng 6 tháng tuổi, sữa không còn đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng đang tăng lên của trẻ.
Theo khuyến nghị của UNICEF và Đại học Cornell, đây là thời điểm trẻ cần được bổ sung thêm các dưỡng chất mà sữa mẹ không còn cung cấp đủ, đặc biệt là:
- Protein.
- Sắt.
- Kẽm.
- Vitamin A.
Vì vậy, khi bắt đầu ăn dặm, cha mẹ nên ưu tiên các thực phẩm giàu những dưỡng chất này như thịt, cá, trứng, gan (với lượng phù hợp), các loại đậu và rau củ có màu vàng, đỏ hoặc xanh đậm.
Một ngày của trẻ thường gồm nhiều cữ sữa kết hợp với 2–3 bữa ăn dặm. Mỗi bữa nên có đủ tinh bột, thực phẩm giàu protein, rau củ và thêm một lượng chất béo phù hợp như dầu ăn dành cho trẻ. Điều quan trọng không phải là cho trẻ ăn thật nhiều cháo, mà là mỗi thìa cháo đều có giá trị dinh dưỡng.
Giai đoạn này, con có thể ăn dặm đa dạng mọi thực phẩm, trừ mật ong vì có thể gây dị ứng.
Trẻ từ 1–2 tuổi: Thức ăn trở thành nguồn dinh dưỡng chính
Sau 1 tuổi, thức ăn bắt đầu cung cấp phần lớn năng lượng cho trẻ, còn sữa đóng vai trò bổ sung. Một ngày của trẻ thường gồm ba bữa chính, hai bữa phụ và lượng sữa phù hợp. Ở giai đoạn này, cha mẹ nên ưu tiên xây dựng bữa ăn theo thứ tự:
- Thực phẩm giàu protein như trứng, thịt, cá, tôm hoặc đậu.
- Tinh bột như cơm, cháo, mì hoặc khoai.
- Rau và trái cây.
- Chất béo lành mạnh.
- Sữa và các chế phẩm từ sữa.
Đây cũng là giai đoạn trẻ dễ biếng ăn. Thay vì ép trẻ ăn nhiều trong một bữa, hãy duy trì lịch ăn đều đặn và tạo thói quen ăn uống ổn định mỗi ngày.
Trẻ từ 2–5 tuổi: Xây dựng thực đơn đa dạng
Ở độ tuổi này, trẻ có thể ăn gần giống bữa ăn của gia đình.
Một ngày nên có ba bữa chính và một đến hai bữa phụ. Thực đơn nên thay đổi thường xuyên để trẻ không cảm thấy nhàm chán, đồng thời luân phiên nhiều nguồn protein khác nhau như thịt bò, thịt gà, cá, tôm, trứng và các loại đậu.
Nếu trẻ vẫn uống sữa, hãy xem sữa là một phần của chế độ ăn chứ không phải thay thế cho bữa chính.
Bảng nhu cầu năng lượng và lượng sữa tham khảo
Nhu cầu của mỗi trẻ có thể khác nhau. Tuy nhiên, bảng dưới đây giúp cha mẹ hình dung tỷ lệ giữa sữa và thức ăn theo từng giai đoạn phát triển.
| Độ tuổi | Nhu cầu năng lượng trung bình | Lượng sữa tham khảo mỗi ngày |
|---|---|---|
| 0–5 tháng | Khoảng 500 kcal | 700–800 ml |
| 6–8 tháng | Khoảng 650 kcal | 700–900 ml + ăn dặm (50–250 kcal) |
| 9–11 tháng | Khoảng 700 kcal | 600–800 ml + ăn dặm (100–300 kcal) |
| 12–23 tháng | Khoảng 1.000 kcal | 400–700 ml + bữa ăn gia đình (500–700 kcal) |
Đây là mức tham khảo. Điều quan trọng là khi trẻ lớn lên, tỷ trọng năng lượng từ thức ăn sẽ tăng dần, còn tỷ trọng từ sữa sẽ giảm dần.
Ưu tiên gì khi xây dựng thực đơn tăng cân?
Thay vì ghi nhớ hàng chục món ăn khác nhau, cha mẹ chỉ cần kiểm tra xem thực đơn trong ngày đã đáp ứng đủ những nguyên tắc sau hay chưa.
Thứ nhất, đủ tổng năng lượng. Nếu trẻ ăn ít hơn nhu cầu trong thời gian dài, cơ thể sẽ khó tăng cân dù thực phẩm rất bổ dưỡng.
Thứ hai, ưu tiên thực phẩm giàu protein. Protein là nguyên liệu để cơ thể tạo thêm cơ, mô và các tế bào mới. Đây là nhóm thực phẩm nên xuất hiện trong mọi bữa chính.
Thứ ba, bổ sung chất béo hợp lý. Một lượng chất béo phù hợp giúp tăng mật độ năng lượng của bữa ăn mà không cần tăng quá nhiều khối lượng thức ăn.
Thứ tư, có rau và trái cây mỗi ngày. Đây là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ, giúp cơ thể sử dụng dinh dưỡng hiệu quả hơn.
Thứ năm, sữa là phần bổ sung, không thay thế bữa chính sau 1 tuổi. Uống quá nhiều sữa có thể khiến trẻ no, ăn ít và làm mất cân đối khẩu phần.
Những sai lầm thường gặp khi xây dựng thực đơn tăng cân
Nhiều cha mẹ rất cố gắng nhưng lại vô tình làm giảm hiệu quả của chế độ ăn. Những sai lầm thường gặp bao gồm:
- Cho trẻ uống quá nhiều sữa trước bữa ăn.
- Chỉ tập trung vào tinh bột mà thiếu thực phẩm giàu protein.
- Ít bổ sung chất béo vào khẩu phần.
- Cho trẻ ăn vặt hoặc uống nước ngọt gần bữa chính.
- Lặp lại một thực đơn trong thời gian dài khiến trẻ chán ăn.
Điều chỉnh những thói quen này thường mang lại hiệu quả hơn nhiều so với việc cố gắng tìm một loại thực phẩm hoặc sản phẩm được quảng cáo là giúp tăng cân.
Cha mẹ nên làm gì?
Nếu muốn giúp con tăng cân khỏe mạnh, cha mẹ có thể bắt đầu từ những việc rất đơn giản:
- Xây dựng lịch ăn cố định mỗi ngày.
- Đảm bảo mỗi bữa chính đều có thực phẩm giàu protein.
- Đa dạng nguồn thực phẩm thay vì chỉ cho trẻ ăn vài món quen thuộc.
- Theo dõi cân nặng định kỳ để đánh giá kết quả sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng, thay vì chỉ sau vài ngày.
Nếu trẻ vẫn tăng cân rất chậm dù đã có chế độ ăn phù hợp, hãy tìm nguyên nhân thay vì chỉ tiếp tục tăng lượng thức ăn.
Điều cha mẹ cần nhớ
Không có thực đơn nào giúp mọi trẻ tăng cân. Một thực đơn tốt là thực đơn phù hợp với độ tuổi, cung cấp đủ năng lượng, ưu tiên thực phẩm giàu protein, bổ sung đầy đủ các vi chất quan trọng và được duy trì đều đặn trong thời gian dài.
Khi xây dựng bữa ăn cho con, thay vì hỏi “Hôm nay con ăn món gì?”, hãy hỏi “Trong cả ngày hôm nay, con đã nhận đủ năng lượng và những dưỡng chất cần thiết để phát triển hay chưa?”. Đó mới là nền tảng giúp trẻ tăng cân khỏe mạnh và bền vững.
Xem thêm:
- Con tôi tăng cân chậm, có nên đổi sữa hoặc dùng thực phẩm bổ sung không?
- Con tôi có đang tăng cân bình thường không?
- Làm thế nào để giúp trẻ tăng cân khỏe mạnh?
- Vì sao trẻ chậm tăng cân?
