Nội dung chính
Chiều cao không chỉ bắt đầu tăng trưởng sau khi trẻ chào đời. Hành trình phát triển chiều cao của một đứa trẻ thực chất đã bắt đầu từ khi còn là một bào thai trong bụng mẹ.
Trong suốt cuộc đời, có hai giai đoạn tăng trưởng chiều cao mạnh mẽ nhất:
- Từ khi thụ thai đến khoảng 2 tuổi.
- Giai đoạn dậy thì.
Trong đó, 1000 ngày đầu đời – được tính từ khi thụ thai đến khi trẻ tròn 24 tháng tuổi – được xem là giai đoạn vàng quyết định nền tảng tăng trưởng thể chất và chiều cao của trẻ. Đây là khoảng thời gian mà tốc độ phát triển chiều cao diễn ra nhanh hơn bất kỳ giai đoạn nào khác ngoài dậy thì.
Chiều cao bắt đầu phát triển từ trong bụng mẹ
Trong những tháng đầu thai kỳ, cơ thể thai nhi tập trung hình thành các cơ quan quan trọng. Từ khoảng tháng thứ 4 trở đi, hệ xương phát triển nhanh hơn, chiều dài cơ thể tăng lên rõ rệt và thai nhi bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh về kích thước.
Chiều cao khi sinh chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như:
- Dinh dưỡng của mẹ trong thai kỳ.
- Sức khỏe thai kỳ.
- Chất lượng giấc ngủ và nghỉ ngơi của mẹ.
- Việc cung cấp đầy đủ protein, canxi, vitamin D, sắt, kẽm, i-ốt và các vi chất cần thiết khác.
- Yếu tố di truyền từ cha mẹ.
Một thai kỳ khỏe mạnh thường giúp trẻ đạt chiều dài sơ sinh khoảng 50 cm hoặc hơn khi chào đời. Đây là nền tảng quan trọng cho quá trình phát triển chiều cao trong những năm tiếp theo.
Năm đầu đời: giai đoạn tăng chiều cao nhanh nhất
Sau khi sinh, trẻ bước vào giai đoạn tăng trưởng chiều cao nhanh nhất trong toàn bộ cuộc đời.
Một trẻ đủ tháng thường có chiều dài khoảng 50 cm khi sinh. Đến 12 tháng tuổi, chiều dài trung bình có thể đạt khoảng 75 cm.
Điều đó có nghĩa là trẻ tăng thêm khoảng 25 cm chỉ trong năm đầu tiên.
Có thể hình dung:
- Khi sinh: khoảng 50 cm.
- 12 tháng tuổi: khoảng 75 cm.
Chỉ trong vòng một năm, chiều dài cơ thể của trẻ tăng thêm khoảng 50% so với lúc mới sinh.
Để đạt được tốc độ tăng trưởng này, trẻ cần:
- Được bú mẹ hoặc nhận nguồn dinh dưỡng phù hợp.
- Được chăm sóc sức khỏe tốt.
- Có giấc ngủ chất lượng.
- Được phòng ngừa và điều trị sớm các bệnh lý ảnh hưởng đến tăng trưởng.
Chính vì tăng trưởng diễn ra quá nhanh nên những thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài trong năm đầu đời có thể ảnh hưởng lâu dài đến chiều cao sau này.
Từ 1 đến 2 tuổi: tăng trưởng vẫn rất mạnh
Sau sinh nhật đầu tiên, tốc độ tăng chiều cao bắt đầu chậm lại nhưng vẫn ở mức rất cao.
Trong năm thứ hai của cuộc đời, trẻ thường tăng thêm khoảng 10–12 cm.
Nếu phát triển thuận lợi:
- 12 tháng tuổi: khoảng 75 cm.
- 24 tháng tuổi: khoảng 85–87 cm.
Đây cũng là giai đoạn trẻ chuyển dần từ chế độ ăn chủ yếu là sữa sang chế độ ăn gia đình. Sự thay đổi này khiến trẻ dễ gặp nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng nếu khẩu phần ăn không được xây dựng hợp lý.
Những thiếu hụt thường gặp bao gồm:
- Thiếu năng lượng.
- Thiếu protein.
- Thiếu sắt.
- Thiếu kẽm.
- Thiếu canxi.
- Thiếu vitamin D.
Không phải ngẫu nhiên mà giai đoạn 12–24 tháng tuổi được xem là một trong những thời điểm nguy cơ suy dinh dưỡng cao nhất ở trẻ nhỏ. Khi tăng trưởng bị chậm lại trong giai đoạn này, khả năng bắt kịp chiều cao sau đó thường khó khăn hơn.
1000 ngày đầu đời đóng góp bao nhiêu vào chiều cao của trẻ?
Nếu cộng dồn mức tăng trưởng chiều cao trong 1000 ngày đầu đời:
- Khi sinh: khoảng 50 cm.
- Tăng thêm khoảng 25 cm trong năm đầu tiên.
- Tăng thêm khoảng 10–12 cm trong năm thứ hai.
Đến 24 tháng tuổi, phần lớn trẻ sẽ đạt khoảng 85–87 cm chiều cao.
Điều này đồng nghĩa chỉ trong 1000 ngày đầu đời, trẻ đã tăng thêm khoảng 35–37 cm so với lúc mới sinh.
Đây là tốc độ tăng trưởng vượt trội so với giai đoạn tuổi học đường, khi trẻ thường chỉ tăng khoảng 5–7 cm mỗi năm trước tuổi dậy thì.
Chính vì vậy, các chuyên gia dinh dưỡng và tăng trưởng trẻ em đều xem 1000 ngày đầu đời là khoảng thời gian quan trọng nhất để xây dựng nền tảng chiều cao cho cả cuộc đời.
Điều cha mẹ cần nhớ
Chiều cao của trẻ không được quyết định khi trẻ bước vào tuổi dậy thì. Nền móng cho chiều cao tương lai đã được xây dựng từ rất sớm, bắt đầu từ thai kỳ và tiếp tục trong hai năm đầu đời.
Một thai kỳ khỏe mạnh, chế độ dinh dưỡng đầy đủ, giấc ngủ chất lượng, môi trường sống phù hợp và sự theo dõi tăng trưởng thường xuyên sẽ giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng chiều cao vốn có.
Khi theo dõi biểu đồ tăng trưởng của WHO hoặc CDC, điều quan trọng không phải là trẻ cao hơn hay thấp hơn những đứa trẻ khác, mà là trẻ có duy trì được quỹ đạo tăng trưởng ổn định theo tiềm năng của chính mình hay không.
Xem thêm:
- Chiều cao chuẩn theo độ tuổi của trẻ
- Dinh dưỡng cho sự phát triển chiều cao của trẻ
- Cách giúp trẻ phát triển chiều cao tốt nhất?
- Những yếu tố ảnh hưởng đến chiều cao của trẻ
