Cách trị táo bón cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Táo bón là một vấn đề phổ biến ở trẻ em. Trên thực tế, cứ 20 lần trẻ em đi khám bác sĩ thì có khoảng 1 lần là do táo bón. Trẻ em bị táo bón có thể đi ngoài phân (phân hoặc nhu động ruột) cứng, khô và khó hoặc đau khi đi ngoài. Một số trẻ bị táo bón đi ngoài không thường xuyên.

Đọc tiếp để biết thêm thông tin về táo bón: dấu hiệu nhận biết, triệu chứng táo bón ở trẻ, nguyên nhân, cách trị táo bón cho trẻ và cách giúp trẻ phát triển thói quen đi tiêu tốt.

Đi ngoài bình thường là như thế nào?

Một cột mốc quan trọng trong cuộc đời của trẻ là học cách đi vệ sinh trong bồn cầu. Mỗi trẻ đi vệ sinh với số lượng và tần suất khác nhau mỗi ngày. Một số trẻ đi vệ sinh một lần một ngày và những trẻ khác có thể đi sau mỗi bữa ăn (khoảng ba lần một ngày).

Yếu tố quan trọng nhất của việc đi ngoài là tính chất (hoặc “mềm”) của phân. Bạn có thể sử dụng Thang phân Bristol dành cho trẻ em (xem bên dưới) để xác định xem phân của con bạn có mềm đúng không. Mục tiêu là đi ngoài Loại 3 hoặc Loại 4 trên thang phân.

Nguyên nhân trẻ bị táo bón và các loại táo bón ở trẻ em

Có hai loại táo bón chính: táo bón hữu cơ và táo bón chức năng.

Táo bón hữu cơ

Táo bón hữu cơ là cách mô tả hoa mỹ khi phân đau do bệnh tật. Những loại táo bón này rất hiếm và có thể bao gồm bệnh celiac, vấn đề về tuyến giáp hoặc các rối loạn khác .

Táo bón chức năng

Hầu hết trẻ em đều bị táo bón chức năng. Điều này có thể xảy ra khi trẻ nhịn đi tiêu. Điều này cũng có thể xảy ra sau khi trẻ bị nhiễm trùng đường tiêu hóa.

Các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

• Chế độ ăn nhiều sữa. Sữa và phô mai là những thực phẩm duy nhất có thể gây táo bón nếu ăn nhiều. Chúng gây ra phân cứng, nhợt nhạt. Đây là lý do tại sao bạn muốn con mình ăn một chế độ ăn cân bằng.
• Chế độ ăn ít chất xơ. Chất xơ có trong rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Chất xơ giúp phân mềm, to và dễ đi ngoài. Chế độ ăn ít chất xơ gây ra phân cứng và nhỏ.
• Lượng nước uống vào thấp. Điều này cũng có thể khiến phân khô và khó đi ngoài hơn. Hiếm khi đây là nguyên nhân duy nhất gây táo bón.
• Thiếu vận động. Vận động cũng giúp ruột không bị chậm lại. Không phải là nguyên nhân ở trẻ em trừ khi chúng phải nằm liệt giường.
• Nhịn đi ngoài vì đau. Nếu việc đi ngoài gây đau, nhiều trẻ sẽ nhịn phân tiếp theo. Điều này có thể xảy ra với nhiễm trùng Strep quanh hậu môn. Nó cũng có thể xảy ra với hăm tã nghiêm trọng hoặc nứt hậu môn (rách).
• Nhịn đi ngoài vì mâu thuẫn khó chịu. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây táo bón tái phát ở trẻ em. Thường là cuộc chiến xung quanh việc tập đi vệ sinh. Nếu trẻ đã được tập đi vệ sinh, có thể bắt đầu từ khi bắt đầu đi học. Lý do: một số trẻ từ chối sử dụng nhà vệ sinh công cộng. Một số trẻ trì hoãn việc đi vệ sinh vì quá khó chịu khi ngồi xuống.
• Thức ăn di chuyển chậm qua ruột. Thường thì tình trạng này có tính di truyền trong gia đình. Được gọi là thời gian vận chuyển chậm.
• Táo bón sau nhiễm trùng. Điều quan trọng cần lưu ý là một số trẻ có thể bị táo bón chức năng sau khi mắc bệnh đường tiêu hóa (tiêu chảy, “bệnh” dạ dày hoặc cúm dạ dày). Tình trạng này được gọi là táo bón chức năng sau nhiễm trùng.

Một số ví dụ về việc nhịn đi ngoài của trẻ:

• Con bạn có thể cố không đi vì cảm thấy đau khi đi ngoài phân cứng. (Hăm tã có thể khiến tình trạng này trở nên tồi tệ hơn.)
• Trẻ em từ 2 đến 5 tuổi có thể muốn chứng tỏ rằng chúng có thể tự quyết định mọi việc. Việc nhịn đi vệ sinh có thể là cách chúng kiểm soát. Đây là lý do tại sao tốt nhất là không nên ép trẻ tập đi vệ sinh .
• Đôi khi trẻ em không muốn dừng chơi để đi vệ sinh.
• Trẻ lớn hơn có thể nhịn đi tiêu khi xa nhà (như đi trại hoặc đi học). Trẻ có thể sợ hoặc không thích sử dụng nhà vệ sinh công cộng.

Điều gì sẽ xảy ra nếu tình trạng táo bón trở nên tồi tệ hơn?

Đôi khi, chu kỳ nhịn đi ngoài – khi trẻ nhịn đi ngoài ngày này qua ngày khác – có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn như:

• đau bụng dữ dội (đau dạ dày) hoặc đầy hơi
• giảm cảm giác thèm ăn
• buồn nôn hoặc trào ngược
• tiêu chảy do tràn ruột

Đại tiện không tự chủ là gì?

Khi phân tràn ra ngoài như tiêu chảy do táo bón, chúng ta gọi đây là tình trạng đại tiện không tự chủ. Đại tiện không tự chủ có thể rất đáng báo động đối với trẻ em và cha mẹ vì nó có thể trông giống như tiêu chảy do nhiễm trùng. Tuy nhiên, thực tế là cơ thể trẻ đang cố gắng thải ra một lượng lớn phân.

Cha mẹ có thể chú ý đến những dấu hiệu táo bón nào khác?

Nứt hậu môn

Phân cứng, to và cứng do táo bón có thể gây tổn thương da quanh trực tràng và hậu môn khi trẻ cuối cùng cũng đi ngoài. Điều này có thể dẫn đến đau khi đi ngoài, nhưng phân cứng cũng có thể làm rách da quanh trực tràng. Điều này có thể gây chảy máu. Thông thường, mất máu rất ít và chỉ nhận thấy khi thấy máu trên giấy vệ sinh sau khi lau.

Vệt phân

Đôi khi trẻ đã bị táo bón và bị tắc nghẽn, nhưng vẫn chưa đến mức đại tiện không tự chủ. Khi điều này xảy ra, đôi khi việc xì hơi (xì hơi/đầy hơi) có thể dẫn đến những vệt/mảng phân nhỏ loang lổ trên quần lót, được gọi là vệt phân.

Có nhiều phương pháp điều trị và chiến lược giúp trẻ em kiểm soát tình trạng táo bón. Mặc dù một số loại thuốc này không cần kê đơn, chúng tôi khuyên bạn nên thảo luận về bất kỳ phương pháp điều trị nào với bác sĩ của con bạn trước khi bắt đầu. Hãy cùng xem xét một số lựa chọn sau:

1. Ăn thức ăn lành mạnh

Không có “chế độ ăn kiêng táo bón” cụ thể nào được chứng minh là có hiệu quả trong việc ngăn ngừa hoặc điều trị táo bón. Tuy nhiên, tăng lượng nước uống và sử dụng chất xơ tự nhiên từ trái cây và rau quả là một lựa chọn lành mạnh có thể được khuyến nghị cho trẻ em.

2. Uống nhiều nước giúp thủy hóa phân

Đảm bảo trẻ em uống đủ nước mỗi ngày là rất quan trọng đối với nhiều chức năng của cơ thể. Tìm hiểu thêm về lượng nước cần bổ sung hàng ngày cho bé bao nhiêu là đủ?

Khi cơ thể không nhận đủ nước, cơ thể sẽ bị mất nước và lấy nước từ ruột và đẩy đến những nơi quan trọng khác trong cơ thể, như tim. Đây có thể là nguyên nhân bắt đầu chu kỳ khiến phân cứng hơn. Việc tăng lượng nước uống vào của trẻ mà không dùng thuốc không phải là cách điều trị táo bón hiệu quả.

3. Bổ sung chất xơ

Có nhiều nguồn chất xơ bao gồm từ thực phẩm và chất bổ sung. Chất xơ tự nhiên từ thực phẩm được khuyến khích hơn chất bổ sung. Nhiều loại trái cây mà trẻ em thích – như kiwi – có hàm lượng chất xơ cao hơn. Những lựa chọn này có thể là một phần lành mạnh, quan trọng trong chế độ ăn của trẻ.

Thuốc bổ sung chất xơ có thể làm tình trạng táo bón trở nên tồi tệ hơn không?
Điều quan trọng cần lưu ý là việc bổ sung chất xơ mà không uống đủ nước có thể làm tình trạng táo bón của con bạn trở nên tồi tệ hơn!

4. Bổ sung lợi khuẩn (Probiotic)

Có một số nghiên cứu chứng minh việc sử dụng các liệu pháp này cho trẻ em bị táo bón có thể giúp giảm tình trạng táo bón của trẻ.

5. Thay đổi tư thế đi vệ sinh

Trẻ em đôi khi có tư thế ngồi không tốt khi đi vệ sinh: chúng khom lưng và không ngồi thẳng, chúng bắt chéo chân, chân thõng xuống hoặc khép chặt má vào nhau.

Một công cụ để cải thiện tư thế đi vệ sinh là thiết bị điều chỉnh tư thế đại tiện, một chiếc ghế bô. Loại ghế này có thể cải thiện tư thế đi vệ sinh bằng cách thúc đẩy sự thư giãn của cơ puborectalis và làm thẳng góc “hậu trực tràng” để đi vệ sinh dễ dàng hơn. Một nghiên cứu gần đây cho thấy ghế bô an toàn và hiệu quả (khi sử dụng với thuốc) để điều trị táo bón chức năng ở trẻ em đã được huấn luyện đi vệ sinh.

6. Thuốc nhuận tràng

Có nhiều loại thuốc nhuận tràng có thể điều trị táo bón chức năng ở trẻ em, bao gồm thuốc làm mềm phân, thuốc nhuận tràng thẩm thấu, thuốc nhuận tràng kích thích, thuốc nhuận tràng tiết dịch và liệu pháp trực tràng.

Con tôi cần dùng thuốc điều trị táo bón trong bao lâu?

Một số trẻ em có thể cần phải tháo tắc nghẽn y tế (hoặc làm sạch) trước khi bắt đầu liệu pháp duy trì. Nếu đây là trường hợp, có một quy trình điều trị gồm 3 bước:

• Bước 1: Việc làm sạch ban đầu sẽ loại bỏ phân bị ứ đọng khỏi cơ thể. Thông thường, điều này đòi hỏi liều thuốc cao hơn nhiều (như PEG 3350) trong khoảng thời gian từ 1-4 ngày trước khi chuyển sang liều hàng ngày thấp hơn. Mục tiêu của bước 1 là gây tiêu chảy vì chúng ta đang thải phân tích tụ. Tiêu chảy sẽ dừng lại khi quá trình làm sạch hoàn tất.
  
• Bước 2: Liệu pháp duy trì (hàng ngày) ngăn ngừa sự tích tụ phân bằng cách giữ cho phân mềm, do đó cắt giảm hành vi nhịn đi tiêu và cho phép đại tràng trở lại hình dạng và trương lực cơ bình thường. Trong bước này, điều quan trọng là khuyến khích đi tiêu thường xuyên trong nhà vệ sinh.
  
• Bước 3: Tư vấn và thay đổi hành vi có thể giúp trẻ em xấu hổ hoặc cảm thấy mình “xấu” vì bị bẩn. Một cố vấn có thể giúp xây dựng kế hoạch điều trị và giúp trẻ hợp tác.

Táo bón nên được điều trị bằng thuốc duy trì trong ít nhất 2 tháng. Sau khi hoàn thành thời gian 2 tháng, trẻ nên được điều trị thêm ít nhất 1 tháng nữa trong khi trẻ không có triệu chứng.

Táo bón khi tập đi vệ sinh

Trẻ em có thể bị táo bón trong quá trình tập đi vệ sinh. Nếu điều này xảy ra, con bạn nên TIẾP TỤC tập đi vệ sinh và uống thuốc cho đến khi hoàn tất quá trình tập đi vệ sinh và không còn triệu chứng trong một tháng nữa.

Nếu tất cả các lựa chọn này đều không thành công thì sao?

Trong một số trường hợp hiếm hoi, trẻ bị táo bón chức năng có thể phải trải qua nhiều xét nghiệm hơn để xác định não và dây thần kinh ruột có hoạt động bình thường không. Xét nghiệm phổ biến nhất cho tình trạng này được thực hiện bởi các bác sĩ nhi khoa chuyên khoa tiêu hóa và được gọi là đo áp lực hậu môn trực tràng. Xét nghiệm này có thể được thực hiện khi trẻ tỉnh táo nhưng có thể gây ra một số khó chịu.

Ngoài ra, còn có các liệu pháp chuyên khoa cao có thể được bác sĩ nhi khoa tiêu hóa và bác sĩ phẫu thuật nhi khoa sử dụng nếu các loại thuốc uống trên không hiệu quả. Vui lòng hỏi bác sĩ nhi khoa tiêu hóa về các lựa chọn này.

Nguồn: Ban Tiêu hóa, Gan mật và Dinh dưỡng của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (Bản quyền © 2022)

Xem thêm:

• So sánh giữa đạm A2 và đạm A1: Vai trò trong sữa mẹ và tác động đến sức khỏe
• Phân của trẻ sơ sinh: Phân màu xanh có bình thường không?
• Phân của trẻ sơ sinh: Màu sắc, mùi và kết cấu