Phân của trẻ sơ sinh: Màu sắc, mùi và kết cấu

Các bậc phụ huynh chắc hẳn ai cũng từng trải qua tình huống này: bạn thay tã cho bé, và rồi… phân bé xuất hiện. Một kiệt tác theo một nghĩa nào đó, nhưng lại đặt ra hàng trăm câu hỏi. Màu phân của trẻ sơ sinh này có bình thường không? Phân có nên lỏng như vậy không? Tại sao nó lại trông… như thế?!

Theo bản năng, bạn với tay lấy điện thoại ra tìm kiếm. Giờ đây, bạn không còn phải lo lắng tìm kiếm hay phải thì thầm về những thứ trong tã của bé, cũng không cần gửi những bức ảnh đáng ngờ cho bạn thân nữa. Cẩm nang dưới đây sẽ giúp bạn có được thông tin đầy đủ, dựa trên 50 năm kinh nghiệm khoa học về dinh dưỡng trẻ sơ sinh và hệ miễn dịch, giúp mang lại cho bạn sự an tâm qua từng chiếc tã.

Hiểu về phân của bé cũng giống như học một ngôn ngữ mới – ngôn ngữ của đường ruột. Những gì bé thải ra kể một câu chuyện về chế độ ăn uống và những gì đang diễn ra bên trong, từ cách bé tiêu hóa thức ăn đến những kiểu mẫu có thể cho thấy cơ thể bé xử lý một số loại thực phẩm nhất định như thế nào. Đối với các bậc cha mẹ, việc đi ngoài của bé và sức khỏe đường ruột là chủ đề được bàn luận thường xuyên, và điều này hoàn toàn có lý. Chúng là một chỉ số quan trọng về sức khỏe của bé.

Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu các loại phân phổ biến ở trẻ sơ sinh, đặc điểm điển hình của phân trẻ sơ sinh và trẻ lớn hơn, và khi nào cần trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc bác sĩ nhi khoa.

Những ngày đầu tiên: Phân su và phân chuyển tiếp

Khi em bé sơ sinh chào đời, những lần đi ngoài đầu tiên của bé sẽ khác hẳn những gì bạn từng thấy trước đây. Điều này hoàn toàn bình thường và dễ hiểu.

Phân su: Đây là hiện tượng bình thường trong lần đi ngoài đầu tiên của trẻ sơ sinh, thường được thải ra trong vòng 24 – 48 giờ đầu sau khi sinh. Phân su đặc, dính và có màu đen hoặc xanh đậm như nhựa đường. Về cơ bản, nó được tạo thành từ tất cả những gì bé đã hấp thụ trong bụng mẹ như nước ối, chất nhầy và các tế bào cũ. Đừng lo lắng, đó là dấu hiệu cho thấy hệ tiêu hóa của bé đang hoạt động bình thường.

Phân chuyển tiếp: Sau khi thải phân su, thường vào khoảng ngày thứ hai đến thứ tư, phân của bé sẽ bắt đầu thay đổi. Đây được gọi là phân chuyển tiếp. Phân sẽ có màu nhạt hơn, thường là màu xanh đậm hoặc xanh nâu, và ít dính hơn, với kết cấu lỏng hơn. Sự thay đổi này cho thấy bé hiện đang tiêu hóa sữa mẹ hoặc sữa công thức.

Bảng tra cứu: Phân bình thường của bé trông như thế nào?

Khi bé đã vượt qua giai đoạn phân su và giai đoạn chuyển tiếp, phân của bé sẽ ổn định hơn, nhưng vẫn có thể thay đổi tùy thuộc vào phương pháp cho ăn của bé.

Giai đoạn / Loại sữa	Màu sắc & độ đặc	Tần suất	Mùi
Trẻ sơ sinh (48 giờ đầu)	Dính, màu xanh đậm hoặc đen (được gọi là phân su).	Hai lần trở lên trong vòng 24 giờ.	Hầu như không mùi.
Trẻ sơ sinh bú mẹ	Mềm, màu vàng. Có thể bao gồm các hạt nhỏ trông giống như hạt giống.	Những tuần đầu tiên: bé đi ngoài sau mỗi lần bú. Sau 6 tuần: bé đi ngoài một lần mỗi ngày hoặc ít hơn.	Một mùi khá nhẹ, ngọt ngào.
Trẻ sơ sinh bú bình	Phân rắn hơn, sẫm màu hơn. Một số loại sữa công thức có thể khiến bé đi ngoài phân xanh.	Những tuần đầu tiên: bé sẽ đi ngoài tới 5 lần mỗi ngày. Sau vài tháng: bé có thể đi ngoài khoảng một lần mỗi ngày.	Mùi mạnh hơn sữa mẹ.
Trẻ sơ sinh ăn dặm (trẻ cai sữa)	Phân cứng hơn, màu nâu sẫm hơn.	Ổn định thói quen khoảng hai lần một ngày.	Mùi nặng hơn (giống phân người lớn).

⚠️ Những điều cần lưu ý và báo cho bác sĩ

Hãy báo cho bác sĩ gia đình, nhân viên y tế cộng đồng hoặc điều dưỡng y tế công cộng nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây trong phân của bé:

• Phân màu xanh lục (nếu đây là hiện tượng bất thường đối với bé).
• Phân nhỏ, cứng.
• Phân có màu rất nhạt hoặc trắng phấn.
• Phân lỏng, nhiều nước.
• Phân có lẫn máu.
• Nếu em bé của bạn chưa thải phân su trong vòng 48 giờ đầu tiên.
• Nếu bé đi ngoài ít hơn 2 lần trong 24 giờ trước khi được 6 tuần tuổi.
• Phân có mùi rất khó chịu, điều này bất thường đối với em bé của bạn.
• Lưu ý về thuốc: Nếu bạn đang cho con bú, thuốc hoặc chế độ ăn uống của bạn đôi khi có thể khiến bé đi ngoài phân màu xanh đậm.

Phân của bé thay đổi như thế nào khi bú mẹ, bú sữa công thức hoặc kết hợp cả hai?

Phân của em bé bú mẹ

Nếu bạn đang cho con bú, phân của bé thường sẽ trông khá khác biệt:

• Màu phân: Thông thường, phân có màu vàng mù tạt, đôi khi hơi ngả cam hoặc xanh lục.
• Độ đặc của phân: Thường được mô tả là lỏng, nhiều nước, hoặc thậm chí có hạt, giống như phô mai tươi hoặc mù tạt hạt. Nó cũng có thể khá sủi bọt. Điều này hoàn toàn bình thường đối với trẻ sơ sinh bú mẹ.
• Mùi: Thường nhẹ và có mùi ngọt, không khó chịu.
• Tần suất: Có thể thay đổi rất nhiều. Trong những tuần đầu, trẻ bú mẹ có thể đi ngoài nhiều lần một ngày. Khi lớn hơn, việc trẻ cách nhau vài ngày, thậm chí một tuần mới đi ngoài một lần không phải là điều hiếm gặp. Điều này nhìn chung là bình thường miễn là phân vẫn mềm khi đi ngoài, và bé vẫn tăng cân và có vẻ thoải mái.

Phân của trẻ sơ sinh bú sữa công thức

Đối với trẻ sơ sinh được nuôi bằng sữa công thức, phân của chúng có xu hướng hơi khác một chút:

• Màu phân: Thường có màu vàng nhạt, nâu nhạt hoặc nâu sáng.
• Độ đặc của phân: Thường đặc hơn phân của trẻ bú mẹ, giống như bơ đậu phộng hoặc dạng sệt, nhưng vẫn mềm.
• Mùi: Có mùi nồng hơn phân của trẻ bú mẹ, và nhìn chung là hăng hơn.
• Tần suất: Trẻ bú sữa công thức thường đi ngoài ít thường xuyên hơn trẻ bú sữa mẹ, thường chỉ một lần một ngày hoặc một lần cách ngày.

Phân của trẻ sơ sinh ăn hỗn hợp

Nếu bé được cho ăn kết hợp cả sữa mẹ và sữa công thức, phân của bé có thể là sự pha trộn của các loại trên, thường nghiêng về đặc điểm của phân trẻ bú sữa công thức do sự khác biệt trong quá trình tiêu hóa. Đó là một quá trình đa dạng và những thay đổi là điều bình thường.

Màu sắc phân của em bé và ý nghĩa của chúng

Phân trẻ sơ sinh màu vàng và nâu: Đây là những màu sắc phổ biến nhất ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh được bú mẹ và bú sữa công thức. Nó biểu thị quá trình tiêu hóa bình thường.

Phân trẻ sơ sinh màu xanh lá cây: Phân màu xanh của trẻ sơ sinh thường khiến các bậc phụ huynh lo lắng nhưng trên thực tế lại hoàn toàn bình thường.

Phân màu xanh đậm: Thường gặp trong giai đoạn chuyển tiếp phân. Cũng thấy ở trẻ bú sữa công thức, đặc biệt là những trẻ dùng sữa công thức bổ sung sắt và thủy phân hoàn toàn.

Phân màu xanh lục tươi / xanh lục sủi bọt: Ở trẻ bú mẹ, hiện tượng này thường là do nhu động ruột nhanh hơn bình thường, nên mật không có đủ thời gian để phân giải hoàn toàn. Điều này có thể khiến phân có màu xanh lục. Điều này thường không đáng lo ngại, đặc biệt khi bé vẫn bú và phát triển bình thường. Ở cả trẻ bú mẹ và trẻ bú sữa công thức, phân xanh đôi khi có thể lỏng, nhưng điều này là bình thường. Nếu tình trạng này kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng khác, bạn nên tham khảo ý kiến chuyên gia chăm sóc sức khỏe.

Phân màu trắng hoặc xám nhạt: Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Đây là dấu hiệu đáng báo động về phân của trẻ sơ sinh và cần được chăm sóc y tế khẩn cấp. Phân rất nhạt màu, trắng như phấn hoặc xám nhạt có thể là dấu hiệu của vấn đề nghiêm trọng về gan, trong đó mật không đến được ruột.

Phân có màu đỏ hoặc lẫn máu: Bất kỳ vệt đỏ hoặc đốm máu nào trong phân của bé đều cần được bác sĩ kiểm tra ngay lập tức. Đó có thể là do vết nứt hậu môn nhỏ (một nguyên nhân phổ biến, đặc biệt nếu bé bị táo bón), nhưng nó cũng có thể là dấu hiệu của dị ứng protein sữa hoặc một vấn đề đường ruột nghiêm trọng hơn.

Phân đen: Khi bé đã qua giai đoạn thải phân su, phân đen có thể là dấu hiệu đáng lo ngại vì nó có thể cho thấy máu đã được tiêu hóa từ phần trên của đường tiêu hóa. Hãy tìm lời khuyên y tế nếu bạn quan sát thấy điều này.

Các dạng phân phổ biến của trẻ sơ sinh và ý nghĩa của chúng

Phân sủi bọt: Thường thấy đi kèm phân màu xanh lá cây ở trẻ bú mẹ, điều này có thể xảy ra khi sữa di chuyển qua dạ dày của bé quá nhanh. Thông thường, nếu bé vẫn khỏe mạnh, bú tốt và tăng cân bình thường thì không có gì đáng lo ngại.

Chất nhầy trong phân của trẻ sơ sinh: Những vệt chất nhầy nhớt (phân nhầy), giống như thạch trong tã có thể khiến bạn lo lắng. Một lượng nhỏ có thể là bình thường nếu bé tiết nhiều nước bọt do mọc răng hoặc đang chảy dãi. Tuy nhiên, chất nhầy nhiều hoặc kéo dài, đặc biệt là có lẫn máu, có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc dị ứng, nhạy cảm với thức ăn ở trẻ sơ sinh.

Phân nhạt màu: Phân của bé thường có màu vàng hoặc nâu. Nếu bé đi ngoài phân nhạt màu hoặc rất nhạt, đặc biệt là trong vài tuần đầu tiên, đây có thể là dấu hiệu của bệnh vàng da hoặc vấn đề về chức năng gan hoặc ống dẫn mật. Nếu điều này xảy ra, hãy liên hệ ngay với bác sĩ đa khoa, nữ hộ sinh hoặc nhân viên y tế cộng đồng để được tư vấn.

Thức ăn chưa tiêu hóa trong phân của trẻ sơ sinh: Khi bé bắt đầu ăn dặm và ăn thức ăn đặc, việc thấy những mẩu thức ăn chưa tiêu hóa trong phân là rất phổ biến. Hệ tiêu hóa của bé vẫn đang trong giai đoạn phát triển, và một số loại thức ăn đơn giản là sẽ đi qua mà không bị tiêu hóa hết. Điều này thường không có gì đáng lo ngại.

Viên nén hoặc tròn cứng: Đây là dấu hiệu rõ ràng của táo bón. Bé cũng có thể rặn, khóc, hoặc tỏ ra khó chịu hay rặn khi cố gắng đi ngoài, hoặc bé có thể không đi ngoài được chút nào.

Phân lỏng, nhiều nước hoặc có hạt: Như đã đề cập, đây là hiện tượng điển hình ở trẻ bú mẹ. Hiện tượng này cũng có thể bình thường ở trẻ bú sữa công thức miễn là phân không quá loãng và đi ngoài thường xuyên (điều này có thể là dấu hiệu của tiêu chảy ở trẻ).

Trẻ sơ sinh nên đi ngoài bao nhiêu lần một ngày?

Mỗi em bé đều khác nhau, nhưng phân của chúng có thể tuân theo một khuôn mẫu tương tự theo biểu đồ tần suất đi ngoài dưới đây:

Sơ sinh đến 1 tuần tuổi: Bé của bạn có thể đi ngoài hai lần hoặc nhiều hơn mỗi ngày. Chúng sẽ thải phân su (một chất dính màu đen hoặc xanh đậm) cho đến khi phân của chúng thay đổi do lượng sữa chúng bú.

Đến 6 tuần tuổi: Nếu bạn đang cho con bú, bạn có thể nhận thấy bé đi ngoài sau mỗi lần bú. Nếu bạn cho bé bú sữa công thức, bé có thể đi ngoài khoảng 5 lần mỗi ngày.

Trong vòng 1 năm đầu: Hầu hết các bé sẽ ổn định thói quen đi ngoài khoảng hai lần một ngày khi bắt đầu ăn dặm.

Giá trị của việc theo dõi và nhận diện phân khoa học

Việc theo dõi phân của em bé có thể khiến bạn cảm thấy choáng ngợp, đặc biệt là khi bạn mệt mỏi và lo lắng. Việc hiểu rõ tính chất phân nhằm mục đích trả lời câu hỏi thường gặp của cha mẹ: “Phân của bé có bình thường và khỏe mạnh không?”. Điều này giúp giảm bớt lo lắng của phụ huynh và hỗ trợ cuộc đối thoại thông tin chính xác hơn giữa cha mẹ và các chuyên gia chăm sóc sức khỏe.

Một nghiên cứu gần đây về y tế kỹ thuật số đã chỉ ra rằng, việc cha mẹ tự đánh giá hình ảnh phân của em bé bằng mắt thường đôi khi có tỷ lệ chính xác chưa cao (chỉ đạt khoảng 66,9%). Trong khi đó, việc đối chiếu hình ảnh một cách khoa học bằng các công cụ phân tích hoặc có sự hỗ trợ của các mô hình nhận diện thị giác chuẩn hóa có thể nâng mức độ chính xác lên tới 95,8%.

Điều này có nghĩa là khi cha mẹ trang bị các cẩm nang kiểm tra trực quan, bạn sẽ ít phải đoán mò hơn và có được thông tin đáng tin cậy hơn để mô tả chính xác cho bác sĩ khi cần thiết.

Lưu ý: Các cẩm nang hoặc công cụ tự kiểm tra trực quan trực tuyến chỉ mang tính chất tham khảo, không phải là công cụ chẩn đoán và không cung cấp thông tin y tế thay thế lời khuyên của chuyên gia chăm sóc sức khỏe.

Các câu hỏi thường gặp khác về phân của em bé

Xem thêm các nội dung về chủ đề Đường ruột của trẻ.

Xem thêm:

• Phân của trẻ sơ sinh: Phân màu xanh có bình thường không?
• Mặt trái của sự sạch sẽ: Tại sao trẻ em ở thành phố lại dễ ốm hơn trẻ em ở nông thôn?
• Bổ sung DHA cho trẻ: Bao nhiêu là đủ? 3 chiến lược bổ sung DHA cho con.
• So sánh giữa đạm A2 và đạm A1: Vai trò trong sữa mẹ và tác động đến sức khỏe